از نظر زبانى ايرانى شدند و از آن زمان خود را متعلق به اين ملّت دانستند ، البتّه بدون اينكه با اين كار استعداد تجارى موروثى خود را از دست داده باشند . بدين ترتيب بيش از همه تجارت مهمّ چين در مسير « جاده ابريشم » به دست « ايرانيان » افتاد كه به‌وسيله برگزيدگان صاحب‌مقام ايغورى « 379 » در دوران آغازين قرون وسطى ( و حتى در زمان اولين فرمانروايان مغول ) به اوج خود رسيد . به همين ترتيب تجارت ، از طريق راهى كه دائما توسط قفقازيها پرخطر شده و بيش از همه از خوارزم و گرگان گسترش يافته بود ، توسط ايرانيان به شرق اروپا رفت ؛ « 380 » خوارزميان نيز حتى از آن زمان ، طى قرنها از نظر زبانى ايرانى شدند . از جانب ديگر نزد اقوام « غير متمدن » آسياى ميانه در مرزهاى خراسان نيز « تجارت خاموش » نقش مهمى را دارا بود . « 381 » اگر ما به علت توجه ناكافى اغلب نويسندگان به اين‌گونه مسائل ، درباره آداب‌ورسوم تجارت در مركز امپراتورى ، بين النهرين و يا مصر اطلاعات ناقصى داريم ، « 382 » در مورد ايران حتى اطلاعات ما از آن هم كمتر است . ما فقط مىدانيم كه تجّار لباس مشخصى مىپوشيدند ، « 383 » و از لحاظ محل كار ، در بازارها ( مانند صنعتگران ) قسمت معينى به آنان اختصاص مىيافت ؛ همچنين در مكانهاى كوچك ، بازارهاى هفتگى تشكيل مىدادند « 384 » كه در آنها اغلب زنان به‌عنوان فروشنده ظاهر مىشدند « 385 » چنان كه محلهاى فروش و صنعتگرى ( قيصريه ) « 386 » آن

--> ( 379 ) . [ با پاورقى شماره 3 ] Mez 444 mit Anm . 3 ( 380 ) . رجوع كنيد به . Mez 443 f ( 381 ) . مسعودى : مروج الذهب ، ج 4 ، ص 93 ( 382 ) . . نگاه كنيد به قابوس‌نامه / ديتز ، ص 684 - 663 Mez 453 . - ; ( 383 ) . اصطخرى : مسالك الممالك ، ص 138 ( مقايسه كنيد همچنين با مبحث « لباس » كه در همين كتاب بعدا به آن مىپردازيم . ( 384 ) . حدود العالم ، ص 136 ( سال 982 م ؛ پريم در طبرستان ) ؛ مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 405 و بعد . ( 385 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 356 ( بيار شرق دامغان ) . [ Streck - in EI , II 706 f . ] ( 386 ) . مقدسى : احسن التقاسيم ، ص 412 ( رامهرمز ) ( د ) ، ص 433 ( كازرون ؛ سال 375 ه / 985 م ) - رجوع كنيد به : Mez 452 und Maximilian